Tim is directeur van het Expertisecentrum Onderwijs en Leren aan de Thomas More Hogeschool in Antwerpen. Het expertisecentrum ontstond niet zozeer uit academische ambitie, maar uit zorg. ‘Er waren dalende tendensen te zien. De reden voor het centrum was niet enkel de excellentie verbeteren, want dat werd gekoppeld aan de rechtvaardigheid van onderwijs. Bij dalende onderwijskwaliteit zie je dat er één groep kinderen disproportioneel groter getroffen wordt, namelijk de kinderen die van huis uit geen cultureel kapitaal meekrijgen.’ 

Het expertisecentrum stelt zich tot doel om de kwaliteit van onderwijs te verhogen op het gebied van didactiek, curriculum en klassenmanagement en leraren sterke handvatten te bieden. De missie is helder: wetenschap en praktijk gelijkwaardig verbinden in plaats van hiërarchisch. Tim verwoordt het scherp. ‘Ik heb me als leerkracht altijd verzet tegen die hiërarchie. Ik denk niet dat wetenschap exact kan voorschrijven hoe een leerkracht moet werken. Je kunt wel verklarende mechanismen geven.’ 

Het expertisecentrum was in 2019 verantwoordelijk voor de bundel Wijze lessen met twaalf bouwstenen voor effectieve didactiek. Dat werd meteen een veelgebruikte publicatie. Onlangs bracht het centrum het boek Kennisrijk, kansrijk uit, dat ingaat op hoe kennisrijke curricula een bijdrage kunnen leveren aan kansengelijkheid. 

Inzichten voor de klas

Kerninzicht uit dat boek is de herwaardering van kennis. ‘Je moet iets weten om iets te kunnen.’ Dat lijkt vanzelfsprekend, maar is het niet altijd geweest. ‘In het landschap van curriculumbouwers is het kunnen soms met de beste bedoelingen ondergesneeuwd.’ Je hebt een kennisbasis nodig om vaardigheden te kunnen leren. ‘Kennis beschouwen we als de dingen die je weet. Dat kunnen feitjes zijn (weten dat), maar ook procedures of aanpakken (weten hoe je je veters moet strikken). Wanneer je die “weten dát en weten hóe” ook daadwerkelijk goed kunt uitvoeren, heb je een vaardigheid. Vandaar dat de scheidslijn tussen kennis en vaardigheid vaak zeer kunstmatig is – elke leraar weet dat. Vaardigheden zijn uitkomsten van logisch opgebouwde kennis. Kennis is de ingrediënten om tot de vaardigheid te komen. Vaardigheden los trainen is heel moeilijk.' 

Vroeg beginnen met een kennisbasis levert hoge opbrengsten. ‘Dan kom je al snel in de kleuterklas terecht. Sommigen koppelen daar een beeld aan van klas waar de kinderen stil zitten en moeten getoetst worden en echt les krijgen. Dat is uiteraard niet zo. Ze denken: no way, het kind moet spelen. Alsof spelen en leren het tegenovergestelde zijn.’ Te vaak wordt kennisrijk onderwijs voorgesteld als onderwijs waar leerlingen harde quota moeten behalen. ‘Alsof kennisrijk onderwijs kil of afstandelijk zou zijn, dat is nonsens. Meer zelfs, in scholen die bij de jongsten kennisrijk werken, zie je het tegenovergestelde.’

Tips voor leraren

  1. Je kunt het niet alleen. Kennisrijk kan nooit het resultaat zijn van individuele inspanningen van losse leraren. Wanneer iedere leraar louter eigen accenten legt of eigen inhoud selecteert, verdwijnt de samenhang die nodig is voor duurzame kennisopbouw;
  2. Het belang van voorkennis. Nieuwe kennis verwerven wordt makkelijker gemaakt wanneer het aansluit bij wat leerlingen al weten. Zonder voldoende voorkennis raakt het werkgeheugen overbelast en blijft leren oppervlakkig;
  3. Voorkennis professioneel benutten. Het is belangrijk dat de leraar voorkennis daadwerkelijk als een instrument gebruikt om uitleg, voorbeelden en lesopbouw effectief te sturen;
  4. Aandacht voor het vakspecifieke. Goed onderwijs vraagt om vakspecifieke kennis en didactiek. Elk vak kent eigen concepten, denkstappen en vormen van kennisopbouw;
  5. Correcte kennisopbouw als basis voor vaardigheden. Vaardigheden ontwikkelen zich pas duurzaam wanneer onderliggende kennis stevig en samenhangend is opgebouwd.

Doordacht curriculum

Voor kennisrijk leren – en daarmee kansrijk leren – is een doordacht opgebouwd curriculum nodig. Curriculum vraagt altijd om keuzes. Te vaak wordt alles nagestreefd. ‘Je moet durven kiezen wat essentieel is en daar voldoende tijd aan besteden.’ Teams moeten samen bepalen welke kennis van groot belang is, hoe die wordt opgebouwd en wie waarvoor verantwoordelijk is. Pas dan ontstaat continuïteit voor leerlingen over leerjaren en vakken heen. Daarnaast benadrukt Tim integratie van kennis. ‘Er moet een kans zijn om alle kenniselementen samen te laten komen.’ Dat kan in teksten, opdrachten of groepswerk, maar het mag niet gefragmenteerd zijn. Ook daar ligt een teamverantwoordelijkheid. 

Lopend onderzoek

Het centrum werkt momenteel aan meerdere projecten. Binnenkort volgt een publicatie over klassenmanagement. Daarnaast is er een Engelstalige, academische publicatie in voorbereiding die Wijze lessen verder verdiept. Daarnaast loopt er in opdracht van de overheid onderzoek naar kennisrijke kleutercurricula. ‘In sommige landen zijn ze daarmee gestart. We zien dat dat heel gebalanceerde aanpakken zijn met veel ruimte voor exploratie in het spel. We zien ook een sterke vooruitgang bij kinderen. We gaan de komende tijd in kaart brengen hoe die curricula er in de praktijk uit gaan zien.’

Toekomstdroom

Wat is voor Tim de stip op de horizon. ‘Mijn droom is dat we in 2032 zien dat kinderen in het Vlaams onderwijs betere lezers geworden zijn, dat de kansenkloof verkleind is.’ Een tweede droom is de positionering van het expertisecentrum. ‘Ik zou graag willen dat we tegen 2030 gezien worden als een referentiepunt voor de basiskennis in didactiek, curriculum en klassenmanagement. Het expertisecentrum zou graag een stevige basis bieden aan onderwijs met zichtbaar hogere resultaten en rechtvaardiger onderwijs.’

Wijze lessen

Het boek Wijze lessen met 12 bouwstenen voor effectieve didactiek is gratis te downloaden. op de website van de Open Universiteit. Je kunt ook een papieren versie bestellen. Het expertisecentrum houdt zaterdag 21 maart 2026 opnieuw het Wijze Lessen Congres, waar de samenhang van didactiek, curriculum en kansrijk onderwijs in diverse lezingen aan bod komt. Scan de code voor de online versie met de links.