Onderwijsapplicaties ontwerpen met AI

Vijftig docenten zaten afgelopen najaar tijdens de hackathon in Eindhoven twee dagen in één ruimte samen met techbegeleiders, leerlingen en onderwijsontwikkelaars. Geen lesuitvalstress, geen volle mailbox. Alleen de vraag: wat kan AI voor mijn onderwijs betekenen? Het was geen studiedag met presentaties, maar meer een soort werkplaats, waar de deelnemers aan de slag gingen met kunstmatige intelligentie en open leermateriaal. Volgens organisator Marcel Jansma van Impuls Open Leermateriaal zit precies daar de kracht. ‘Als je in het onderwijs snel iets wilt bereiken, moet je mensen faciliteren. Haal ze uit de dagelijkse hectiek en geef ze ruimte om ergens echt in te duiken.’ 

Niet voor voorlopers

De hackathon was nadrukkelijk niet bedoeld voor de voorlopers in AI. ‘Het was juist ook voor mensen die zeggen: ik weet hier niks van of ik vind het spannend,’ zegt Marcel. ‘Het gaat niet om programmeren maar om je lespraktijk.’ Docent Geertje Caris herkent dat. Ze werkt met anderstalige leerlingen op een ISK-school van het Novo College in Maastricht. ‘Ik werk normaal gesproken weinig digitaal. Ik heb een kunstachtergrond en ontwerp veel met de hand. Dit was voor mij echt uit mijn comfortzone stappen.’ In het begin was het overdonderend. ‘Alles ziet er technisch uit. Je weet niet waar je moet beginnen.’ 

Talentenreis

Door samen te werken en hulp te vragen kwam ze toch tot een werkend product. Geertje ontwikkelde de Talentenreis. Leerlingen beantwoorden vragen over waar ze energie van krijgen, wat ze interessant vinden en wat bij hen past. Aan het eind genereert AI een talentenpaspoort met mogelijke opleidingen en beroepen. ‘Onze ISK-leerlingen hebben vaak weinig inzicht in hun kansen. Dit helpt hen nadenken over hun toekomst, omdat ze een persoonlijk verhaal krijgen over wat er echt bij hen past. ‘

Planningstool

Docent Frans Annabel Rajfura van het Jan van Egmond Lyceum in Purmerend, een daltonschool, heeft een werkachtergrond in ICT. Zij zag wat de hackaton deed met minder technische collega’s. ‘Mensen zonder programmeerkennis konden met deze tools zelf iets maken. Dat geeft zoveel eigenaarschap.’

Annabel werkte aan een planningstool voor leerlingen. AI helpt hen bij het voorbereiden van toetsweken: de leerstof wordt gescand, aangevuld met tips en omgezet in een planning van dag tot dag op basis van de beschikbare tijd en de voorkeuren van de leerling. ‘Binnen het daltononderwijs, waar eigenaarschap en planning centraal staan, kan zo’n tool leerlingen ondersteunen bij het maken van bewuste keuzes.’

Andere deelnemers maakten quizvormen, lesmaterialen of kleine tools om leerstof te verwerken. Marcel noemt als voorbeeld een tool in de stijl van De slimste mens: ‘Je geeft een onderwerp op, AI zoekt kenmerken daarvan en de leerlingen moeten raden waar het om gaat. Het is een simpel idee, maar didactisch goed inzetbaar.’

AI als gereedschap

De deelnemers benadrukken dat AI de docent niet vervangt. Annabel: ‘Als een leerling vastloopt, kan AI extra uitleg geven, maar het denken moeten ze zelf blijven doen.’ Ze ziet ook risico’s. ‘Sommige leerlingen laten AI hun huiswerk maken. Dan sla je het leerproces over.’

Geertje vergelijkt AI met een boormachine. ‘Je kunt met een spijker een gat maken, maar je kunt daarvoor ook een boormachine pakken. Je moet daar de balans tussen vinden.’

Van prototype naar praktijk 

De grootste uitdaging kwam na afloop. Hoe ga je van een prototype naar de praktijk? Annabel liep ook tegen de ICT-realiteit aan. ‘Je bouwt iets wat werkt in de ontwikkelomgeving. Maar daarna moet je het overbrengen naar je schoolomgeving. Koppelingen met Magister of SharePoint vragen om rechten, tijd en ondersteuning.’ Haar planningstool werkt met informatie uit studiewijzers, die vaak op SharePoint staan. Zonder goede koppeling wordt het al snel omslachtig. ‘Die systemen praten niet zomaar met elkaar.’

Dat klinkt Geertje bekend. Het meest waardevolle deel van haar Talentenreis werkt alleen in een betaalde omgeving. ‘Ik wil het juist laagdrempelig inzetten. Dat is nog niet helemaal rond.’ Volgens Marcel hoort dat bij deze fase van het traject. De deelnemers werken verder aan dit soort knelpunten op een terugkomdag. ‘De hackathon is geen eindpunt, maar een start.’

Experts

Zo’n evenement levert veel docenten – los van de tools – vooral vertrouwen. Annabel: ‘Je hebt veel experts om je heen. Je kunt hun allerlei vragen stellen, zoals: hoe integreer ik dit in mijn onderwijs en hoe kan ik ermee verder? Misschien kunnen ze niet altijd direct een oplossing geven, maar ze helpen je wel op weg. Er zijn experts uit verschillende domeinen. Als de één geen antwoord op je vraag heeft, neemt een ander het over. Je krijgt zo toegang tot veel kennis, de mogelijkheid om veel dingen te testen en vooral contact met mensen uit het vak.’ Geertje: ‘Ik ben ruimer gaan denken. Ik weet nu dat het kan. Dat alleen al is winst.’

Ook leerlingen deden mee als testers en meedenkers. ‘Het materiaal is voor hen bestemd,’ zegt Marcel, ‘en ze brengen technische kennis mee.’ Hij ziet de hackathon als een vorm van professionalisering die past bij deze tijd: niet alleen luisteren, maar maken. ‘Docenten nemen zelf de regie over technologie, vanuit hun eigen praktijkvragen.’

De gesprekken waren volgens de organisatie minstens zo belangrijk als de prototypes. Marcel: ‘Wanneer zet je AI wel in, wanneer niet? Wat betekent dat voor je rol als docent? Hoe zit het met privacy? We horen dat het gesprek over onderwijs misschien nog waardevoller was dan het eindproduct.’ Bovendien hebben de docenten ervaren dat ze niet hoeven af te wachten wat technologie met hun onderwijs doet. De resultaten van de hackaton zijn te vinden op openleermateriaal.nl.