Jonge vrouwen werden hier onderwezen in het brede vak huishoudkunde. We zien drie fornuizen, een mand met aanmaakhout en hoge pannen waarop het woord ‘weck’ staat. De vijftien vrouwelijke leerlingen – allen gekleed in onberispelijke witte schorten, met een mutsje op het hoofd – zijn geconcentreerd aan het werk. Sommigen hebben een aardappelschilmesje in de hand, anderen roeren in een pan. Rechtsonder op de foto liggen asperges en rabarber. Uiterst links sluit een leerling een hoge weckpot af.
Het totaalbeeld van de foto oogt serieus, vakkundig en mede door de schorten en de mutsjes ook hygiënisch verantwoord. Boven de deur hang een kruisbeeld: het is de rooms-katholieke huishoudschool in het Noord-Brabantse dorp Lierop.
Geen treincoupé-opstelling
Klassenfoto’s van het beroepsonderwijs voor vrouwelijke (en mannelijke) leerlingen wijken af van de standaard klassenfoto’s met schoolbankjes in treincoupé-opstelling. Vaak hebben de leerlingen een voorwerp in de hand: een pollepel, een garde of een ander stuk keukengerei. Verder heeft het lokaal een totaal ander aanzien door de aanwezigheid van fornuizen en aanrechtbladen. Zoals op alle klassenfoto’s representeert dit lokaal in Lierop efficiëntie en moderniteit: het is een weldoordachte plek voor de overdracht van kennis en vaardigheden.
In de collectie van het Nationaal Onderwijsmuseum bevinden zich naast dit type picturale bronnen ook objecten en leerboeken die de ontwikkeling van het huishoudonderwijs vanaf de laatste decennia van de negentiende eeuw visualiseren. Het depot herbergt niet alleen kookboeken en keukengerei, maar ook schoolplaten en schoonmaakgereedschap.
Efficiency
Aan de Nederlandse editie van het boek De nieuwe huishouding (1929) werkten directrices en leraressen van huishoudscholen mee. In Duitsland was het boek al 28 keer herdrukt. Efficiency, doelmatigheid en praktische werkmethoden zijn de hoofdthema’s. De Nederlandse editie kwam tot stand onder leiding van Riek Lotgering-Hillebrand (1892-1984), lerares voedingsleer aan de Amsterdamsche Nieuwe Huishoudschool.
Huishoudboekje
Huishoudboekjes waren zo belangrijk dat de Rotterdamse uitgeverij Brusse een voorgedrukt Practisch huishoudboek (1909) op de markt bracht. De samenstelster was Estella Schönberg (1874-1934), lerares boekhouden en handelsrekenen. Het boekje bevat toelichtingen, raadgevingen en een begrotingssysteem voor 52 weken. Schönberg werkte met een begroting voor uiteenlopende jaarinkomens. Het in goede banen leiden van huishoudelijke bezigheden – waar controle op de geldmiddelen een belangrijk onderdeel van is – is niet minderwaardig, maar levert juist ‘huiselijke eendracht’ op, aldus Schönberg.
Jacques Dane is historicus en hoofd onderzoek en conservator bij het Nationaal Onderwijsmuseum in Dordrecht. De afbeeldingen maken deel uit van de collectie van het Onderwijsmuseum.