Samen ben je expert

De technasiumleerlingen van Astrid Rienks komen binnen in het droogdok Spruyt Waterwoningen in Heerenveen. Op de bouwplaats krijgt de klas uitleg hoe het bedrijf de enorme woonarken bouwt. De tweedeklassers zijn zichtbaar onder de indruk van de betonnen constructie die straks onder het wateroppervlak komt te liggen als extra woonlaag. Spruyt heeft een opdracht neergelegd bij de leerlingen om een drijvend tiny house te ontwerpen. Docent Onderzoek en Ontwerpen (O&O) Astrid Rienks, van het Stellingwerf College in Oosterwolde, begeleidt dit multidisciplinaire project. De leerlingen kijken daarbij vanuit meerdere perspectieven naar het probleem en presenteren aan het einde van het project hun ontwerp voor een energieneutraal drijvend tiny house aan de opdrachtgever.

Multidisciplinaire projecten
Het technasiumonderwijs is binnen de onderwijswereld een voorloper op het gebied van vak- en schooloverstijgend werken. Dit gebeurt vaak onbewust bekwaam. Om het onderwijs een stap verder te brengen en de docenten en leerlingen hierin te helpen met bewustwording zijn twee pilots gedraaid, waarin samenwerking met andere vakken en partijen buiten de school centraal staan. De resultaten zijn nieuwe projecten voor het vak O&O die alle technasiumscholen (zie kader) in Nederland kunnen gebruiken. Hoe hebben docenten als Rienks deze pilots ervaren? Wat levert deze nieuwe manier van werken het vak op en wat is het voordeel voor de O&O-leerlingen?

De multidisciplinaire aanpak die Rienks met haar leerlingen toepast is een noviteit binnen het technasiumonderwijs. Al langere tijd leefde de wens om meer variatie aan te brengen in de projectvormen binnen het vakgebied van Rienks. Haar aanpak volgt uit de pilot multidisciplinaire O&O-projecten, waaraan 17 technasia deelnamen. Vanaf september 2022 tot en met 2024 zijn er elf kennisbijeenkomsten geweest waar docenten van de deelnemende scholen en onderzoekers van de TU-Delft en ICLON samen kwamen. De docenten en de experts zochten uit hoe je het beste een multidisciplinair project kunt maken en uitvoeren in de klas. De uitkomst is de concrete aanpak hoe je een multidisciplinair project tot een goed einde kunt brengen, met daarin twee praktische soortgelijke tools: de jigsaw- en de perspectievenmethode.

Expertteam
In haar O&O-projecten paste Rienks met haar leerlingen de jigsaw-methode toe. ‘De leerlingen kijken vanuit vier disciplines naar het probleem: de architect, de bouwkundige, de weer- en klimaatdeskundige en de socioloog. Elk expertteam presenteert de bevindingen, daarna vormen de leerlingen nieuwe teams met daarin vanuit elke discipline één expert en zo gaan ze aan de slag met hun oplossing. Het mooie van deze multidisciplinaire aanpak is dat mijn leerlingen verder leren kijken dan alleen dat ene beroep,’ vertelt Rienks.

Een voordeel van het toepassen van de jigsaw-methode is volgens Rienks dat het de leerlingen op gang helpt met het project. Ze zien en ervaren dat een probleem van een opdrachtgever te complex is om vanuit slechts één discipline te benaderen. Een ander bijkomend voordeel volgens Rienks: ‘Door breder te kijken, dus niet alleen technisch, maar ook maatschappelijk of economisch, houd je ook de interesse van de leerlingen in de onderbouw vast die al weten dat ze niet verdergaan met O&O. Ik heb gemerkt dat ze geïnteresseerd blijven en dat is winst.’

O&O en Informatica
Binnen het technasiumonderwijs loopt vanuit het vak O&O nog een soortgelijke pilot: O&O en Informatica. Samen met de vakvereniging i&i van informaticadocenten gingen vier scholen aan de slag. O&O-docenten en informaticadocenten werken in duo’s vakoverstijgend aan projecten van externe opdrachtgevers. Daarbij maken zij gebruik van open lesmateriaal van i&i. Deze pilot heeft als doel om het curriculum te verrijken met digitale geletterdheid in de onderbouw en Informatica in de bovenbouw. Een van de docentenkoppels bestaat uit Tom van Os (O&O) en Ron Matena (Informatica) van het Hondsrug College uit Emmen. Inmiddels is de pilot uitgebreid naar zes deelnemende scholen. In december 2024 zal de tweede fase van de pilot afgerond worden.
Voor Van Os en Matena was deelname aan de pilot heel natuurlijk omdat ze daarvoor ook bij elkaar aanklopten met een vakoverstijgende vraag. ‘Er zitten veel raakvlakken tussen onze vakken, denk aan programmeren rondom sensortechnologie,’ vertelt Matena. Binnen hun project vanuit de pilot werkten Van Os en Matena bewust samen met hun leerlingen aan een vakoverstijgend project waarbij de GGD Drenthe de opdrachtgever was. Om antwoord te krijgen op de vraag: ontwerp een virus dat besmettelijker is dan COVID-19, werkte het tweetal nauw samen. ‘Om dit vraagstuk op te lossen hadden we elkaars expertise echt nodig. We overlegden veel om onze lessen aan te laten sluiten op elkaar en zo het gezamenlijke doel te bereiken,’ zegt Van Os. ‘Het vraagstuk bestond ook duidelijk uit twee componenten. Wat zijn kenmerken van een effectief virus? En hoe reëel is dat?’ vult Matena aan.

In de echte wereld
Door meer multidisciplinair te werken en vakoverstijgend bezig te zijn bootsen Van Os en Matena de echte wereld voor de leerlingen na. ‘In het echte leven hebben ICT’ers en bijvoorbeeld werktuigbouwkundigen elkaar ook nodig om een probleem op te lossen,’ zegt Van Os. ‘Het is daarbij belangrijk om de leerlingen de taken goed te laten verdelen en heldere afspraken te laten maken over wie wat doet,’ zegt Matena. Een andere belangrijke factor voor succes is volgens hen dat je over je eigen vak heen kan en wil kijken.
Zowel Rienks als het duo Van Os en Matena hebben het als erg prettig ervaren om samen te werken in de twee pilots. ‘Van elkaar leren en een probleem voorleggen waartegen je in de praktijk aanloopt is heel waardevol,’ blikt Rienks terug. Hoe het is afgelopen met het ontwerp voor het drijvende tiny house? Het project loopt en wordt in de nabije toekomst gepresenteerd aan de opdrachtgever.