Zes podcasts over toetsing in het onderwijs

Ze bespreken hoe toetsing kan bijdragen aan leren in plaats van slechts prestaties meten, hoe AI een rol kan spelen bij het nakijken en waar de grenzen daarvan liggen, en hoe vroege selectie en standaardtoetsen sociale ongelijkheid in stand houden. Deze podcasttips bieden verdieping, inspiratie én praktische handvatten voor iedereen die werk wil maken van betekenisvolle toetsing in het onderwijs. 

In de Meesterwerk Podcast pleiten toetsdeskundige Rob Kikkert en docent Wouter Modderkolk voor een andere kijk op toetsing in het onderwijs. Ze signaleren dat vooral getoetst leren wordt gestimuleerd, terwijl ongetoetst leren, zoals nieuwsgierigheid en intrinsieke motivatie, nauwelijks aandacht krijgt. Kikkert, verbonden aan de Erasmus Universiteit, bekritiseert de nadruk op meetbaarheid en cijfers. Volgens hem doet dat geen recht aan de complexiteit van leren en werkt het demotiverend. Hij pleit voor een brede beoordeling van groei over het hele schooljaar, met meer ruimte voor narratieve feedback en gezamenlijke beoordeling door meerdere docenten. Modderkolk onderschrijft deze visie en ziet toetsing als een krachtig ontwikkelingsinstrument, mits niet gereduceerd tot een controlemechanisme. Beiden benadrukken dat toetsing geen eindpunt moet zijn, maar een onderdeel van het leerproces. Ze pleiten voor een systeem waarin leren centraal staat, met meer aandacht voor menselijkheid, feedback en samenwerking, ook al vraagt dat om een andere onderwijsinrichting.

In twee afleveringen van de podcast Niet Lullen Maar Lesgeven gaan docenten Sabeth en Roxanne in gesprek met toetsexpert Karen Heij over de rol van toetsen in het onderwijs. Heij legt uit dat toetsen drie functies kunnen hebben: selecteren, leeropbrengsten meten en leerlingen begeleiden in hun ontwikkeling. Hoewel toetsen onmisbaar lijken in de klaspraktijk, roept Heij kritische vragen op over de manier waarop we ze gebruiken. De doorstroomtoets, ooit bedoeld als objectief hulpmiddel voor schooladvies, bevestigt volgens haar vooral bestaande ongelijkheid. Sinds 1966 worden kinderen gerangschikt op basis van taal- en rekenscores, wat leidt tot een stabiele, maar ongelijke verdeling: veel leerlingen gaan naar het vmbo, slechts 20 procent naar het vwo. Heij stelt dat deze vroege selectie niet altijd iets zegt over geschiktheid, maar juist sociale verschillen versterkt. Vooral kinderen met een taalachterstand of lage sociaaleconomische achtergrond worden hierdoor benadeeld, ondanks de bedoelingen van kansengelijkheid.

In de podcast AI Tussenuurtje bespreken docenten Tom en Marcel de impact van AI op toetsing in het onderwijs. Ze signaleren dat AI-tools nu ook in het Nederlands documenten en lesmateriaal kunnen omzetten naar podcasts, wat het leren toegankelijker maakt voor studenten die liever luisteren dan lezen. Daarnaast komt een pilot aan bod waarin AI werd ingezet om vragen na te kijken. De resultaten zijn opvallend: AI scoorde hoger op betrouwbaarheid dan menselijke beoordelaars. Ook de tijds- en kostenbesparing is fors. Waar beoordelaars een week nodig hebben, doet AI het goedkoop en in enkele minuten. Tom en Marcel verwachten dat AI een steeds grotere rol zal spelen bij het nakijken, mits er altijd een menselijke controle blijft. Zo kan AI het onderwijs efficiënter én leuker maken.

Toetsing in het onderwijs gaat veel verder dan cijfers geven. In de podcast Buiten de Krijtlijnen leggen Dominique Sluijsmans en Arjen Daniga uit dat toetsen vooral een hulpmiddel zijn om inzicht te krijgen in het leerproces van leerlingen. Het doel is niet enkel om te beoordelen, maar om te begrijpen wat een leerling aan kennis heeft, en wat nodig is om verder te komen. Een toets moet dus passen binnen een breder leerproces en niet het eindstation zijn. Dat vraagt van leraren om toetsing te benaderen als een vorm van onderzoek: wat wil ik te weten komen, en wat doe ik vervolgens met die informatie? Door toetsing te integreren in het lesgeven, kan het leerlingen helpen groeien naar zelfstandigheid, in plaats van enkel te functioneren als controle-instrument. Zo wordt toetsen geen blok aan het been, maar een brug naar beter onderwijs.

In de podcast Chipcast vertelt Martin Ooijevaar, directeur onderwijs bij SKO West Friesland, hoe je toetsen leergericht kunt gebruiken. Toetsen worden vaak gezien als controlemiddel, maar zouden juist als onderdeel van het leerproces moeten dienen. Ooijevaar benadrukt het belang van heldere onderwijsdoelen stellen en aanvaardbaar bewijs verzamelen dat leerlingen deze doelen beheersen. Hij pleit voor een bredere kijk op toetsing. Binnen zijn organisatie worden toetsresultaten vooral als signaal gebruikt om professioneel te reflecteren op het onderwijs. Minder toetsen en meer focus op betekenisvolle data vergroot het vakmanschap van leraren en versterkt de kwaliteit van onderwijs. De sleutel ligt volgens hem in een onderzoekende houding, gedeeld eigenaarschap binnen teams en een duidelijke visie op wat goed onderwijs is. Zo wordt toetsing een krachtig middel om leren te verdiepen.