Kwaliteitsdaling door autonomie
Volgens internationaal onderwijsonderzoeker Andreas Schleicher van de OESO laat het Nederlandse onderwijs, dat ooit excellent was, een van de grootste kwaliteitsdalingen zien. Eenderde van de vijftienjarigen liep in 2022 het risico laaggeletterd het onderwijs te verlaten. En wereldwijd weet de helft van de leerlingen feiten en meningen niet uit elkaar te halen. Hoe zal de nieuwe generatie straks het werkveld betreden? En: waar liggen de oplossingen voor dit probleem?
Terug naar de basis
Het Nederlandse onderwijs verkeert in zwaar weer. We dalen al jaren op internationale ranglijsten. Steeds meer kinderen verlaten de basisschool met gebrekkige lees- en schrijfvaardigheden. Leraren lopen vast in bureaucratie, werkdruk en eindeloze hervormingen. In deze aflevering richten Maarten van Rossem en Tom Jessen zich rechtstreeks tot de nieuwe minister van Onderwijs, Rianne Letschert.
Opbrengsten van het onderwijs
De Pisa-scores in Nederland dalen jaar na jaar. Het ondergraaft onze economie. Bas Jacobs ziet het met lede ogen aan. Jacobs en journalist Esther van Rijswijk gaan in gesprek met hoogleraar Inge de Wolf, hoogleraar Co-creatie en Evaluatie in het Onderwijs aan de universiteit van Maastricht. Ook zij ziet dat de overheid geen grip meer heeft op de kwaliteit van het onderwijs. Een doorgeslagen cultuur van onderwijsvrijheid zorgt ervoor dat scholen niet meer bij elkaar langs gaan om van elkaar te leren. Zelfs leraren komen nog amper bij elkaar in de klas. Terwijl daar volgens De Wolf de oplossing zit: het vergroten van het lerend vermogen in het onderwijs.
In de managementfuik
Analfabetisme schiet omhoog en reken- en wiskundecapaciteiten zitten in een neerwaartse spiraal. Leraar en lerarenopleider Ton van Haperen over het keer op keer mislukken van onderwijsvernieuwingen. Betekenen die onderwijsvernieuwingen een neergang van de leraar?
Wat werkt echt in het onderwijs?
Waarom zijn onderwijs wetenschappers niet meer bezig met replicatie (herhalen van onderzoek om de betrouwbaarheid te vergroten)? En is er wel genoeg kritische reflectie op de claims die gemaakt worden? Wat werkt nu écht in de klas en hoe zorgen we ervoor dat deze kennis uit onderzoek niet in de la belandt, maar daadwerkelijk impact maakt en gebruikt wordt? Een gesprek met Martijn Meeter; hoogleraar onderwijswetenschappen aan de Vrije Universiteit Amsterdam.
Een voldoende van de inspectie
Één op de vijf basis- of middelbare scholen scoorde een onvoldoende in de jaarlijkse steekproef van de Onderwijsinspectie. In 2025 deelde de inspectie bij bijna de helft van de bezochte mbo-studies een onvoldoende uit. En dat terwijl de wereld om ons heen razendsnel verandert en alleen maar complexer wordt. In ‘De top van Nederland’ heeft presentator Thomas van Zijl een uitgebreid gesprek met Alida Oppers, inspecteur-generaal van de Onderwijsinspectie.
Onderwijs staat op een kantelpunt
Volgens hoogleraar Frank Cornelissen staat het huidige onderwijs op ‘een kantelpunt’ en zitten we momenteel in een ‘tussentijd’. Het oude onderwijssysteem raakt uit evenwicht en zoekt naar een nieuwe balans. Het is tijd voor een nieuwe visie, maar vooral ook een nieuwe praktijk waarin onderwijsprofessionals moeten ‘leren’ om een sociale beweging te maken naar de leerling. Maar kunnen schoolteams dit aanpakken? Wat voor veranderkracht vraagt dit?
Leren van onderwijsgeschiedenis
Jacques Dane is historicus en hoofd collectie en onderzoek van het Onderwijsmuseum. Wie langer terugkijkt ziet hoe onderwijs veel meer is dan ‘leren rekenen, schrijven of lezen’. Onze onderwijsgeschiedenis maakt ook duidelijk dat lesgeven nooit waardevrij is. Tegelijk relativeert de lange lijn van onderwijsverslagen en terugkerende paniek over lees- en rekenniveau het idee dat vroeger alles beter was. Zorgen over kwaliteit blijken van alle tijden. Terugkijken helpt dus op twee manieren: het ontmythologiseert nostalgie én het maakt zichtbaar hoe onderwijs ons wereldbeeld vormt, vaak zonder dat we het doorhebben.