1
Wat ziet de inspectie als het gaat over de veiligheid in het voortgezet onderwijs?
‘De vertrouwensinspecteurs van de Inspectie van het Onderwijs krijgen meldingen binnen over zaken die niet goed gaan met betrekking tot de veiligheid. Denk aan fysiek geweld, psychisch geweld, seksuele intimidatie en seksuele misdrijven. We zien de afgelopen acht jaar dat het aantal meldingen in het voortgezet onderwijs toeneemt. Ieder jaar maken we een rapport over de binnengekomen meldingen. Zo is het aantal meldingen over seksuele misdrijven in het afgelopen jaar gestegen van 42 naar 99. Ook de meldingen op andere terreinen nemen toe,’ vertelt Chantal van de Geijn. Dat wil overigens niet zeggen dat het onveiliger is op scholen. ‘Daar kunnen we niets over zeggen. Het kan ook zo zijn dat steeds meer mensen ons weten te vinden. Een stijging in het aantal meldingen is niet meteen een stijging van onveiligheid.’
‘Meer meldingen in het vo’
De inspectie ziet ook dat de scheiding tussen thuis en school steeds meer vervaagt. ‘We zien dat natuurlijk door de komst van mobieltjes in de levens van leerlingen. Thuis en school lopen steeds meer in elkaar over. Wat in de nacht op Snapchat gebeurt, kan voor vervelende situaties zorgen op school. Scholen ervaren dit als lastig: want waar houdt de rol van de school dan op? En op welke manier moeten ze handelen?’
2
Wat is de rol van de inspectie wat veiligheid betreft?
‘Primair zijn de besturen van scholen en onderwijsinstellingen verantwoordelijk voor de veiligheid van de leerlingen. De inspectie kijkt met het toezicht of de besturen werken aan een veilig school- en klassenklimaat en of de leerlingen zich veilig voelen. Maar natuurlijk kunnen er altijd dingen spelen op scholen. Daarvoor zijn de vertrouwensinspecteurs van de inspectie. ‘Wij zijn een meld- en adviespunt,’ vertelt Chantal. ‘Iedereen in het onderwijs die advies wil over sociale veiligheidsvraagstukken kan contact met ons opnemen, zowel leerlingen als docenten. Allereerst om advies te krijgen over een bepaalde situatie.’
‘We worden niet altijd direct gebeld’
Naast de adviesrol zijn er ook zaken die bij de Vertrouwensinspectie gemeld moeten worden. ‘Voor onderwijsprofessionals geldt meldplicht als ze weet hebben van situaties waar er mogelijk sprake is van seksueel grensoverschrijdend gedrag of misbruik van minderjarige leerlingen en dit te maken heeft met een “met taken belast persoon”, zoals een docent of iemand anders die op de school aanwezig is. Zaken die hier betrekking op hebben, moeten dan worden gemeld bij het bestuur. Het bestuur is dan weer verplicht om dit zo snel mogelijk met de vertrouwensinspecteurs van de Inspectie van het Onderwijs te overleggen. De vertrouwensinspecteurs gaan dan in gesprek met het bestuur om te kijken of ze samen tot consensus kunnen komen of er sprake is van een mogelijk strafbaar feit. Als er sprake is van een redelijk vermoeden, dan is het bestuur verplicht om aangifte te doen bij de politie.’
‘Zo hoort het allemaal te lopen,’ legt Chantal uit. ‘Maar we worden niet altijd zo snel mogelijk gebeld en dat zorgt voor lastige situaties. Zo kan het zijn dat zonder overleg handelen door het bestuur uiteindelijk nadelige gevolgen heeft voor het onderzoek van de politie. Denk bijvoorbeeld aan een bestuurder die eerst bij zijn medewerker wil checken wat er precies is gebeurd. Mocht er bewijsmateriaal zijn, dan is dat in zo’n geval al niet meer intact als de politie in beeld komt. Of als een school zelf veel onderzoek gaat doen betekent dat vaak dat de situatie breder gedeeld wordt. Als er dan uiteindelijk geen feitelijke zaak is, dus het blijkt toch iets anders te liggen of het blijkt niet waar te zijn, dan zijn de melder en de persoon die van iets beticht wordt kwetsbaar. Kortom: neem in deze situatie zo snel mogelijk contact op met de vertrouwensinspecteurs. Dat is wettelijk verplicht voor het bestuur en kan het bestuur, de school, de personeelsleden en natuurlijk de leerlingen ook echt helpen.’
3
Wat kunnen scholen doen om de veiligheid te verbeteren?
Volgens Chantal helpt het ontzettend als scholen het thema veiligheid belangrijk maken. ‘Het is van belang dat er een open aanspreekcultuur is zodat sommige dingen niet escaleren en bespreekbaar zijn. Daarvoor is het open gesprek over spannende onderwerpen zoals integriteit en seksueel integer gedrag belangrijk. Zowel docenten als leerlingen moeten zich samen verantwoordelijk voelen voor het schoolklimaat. Ook als ze buiten de lessen dingen zien gebeuren.’
‘Samen verantwoordelijk voelen’
‘Overigens is een goede cultuur geen garantie dat het altijd goed gaat. Dus wees scherp als onderwijsprofessional en zorg dat je goed op de hoogte bent van wet- en regelgeving zodat je weet wat je moet doen als het toch misgaat.’