Bijna elke economische sector is getransformeerd, maar het Nederlandse onderwijs is grotendeels een one size fits all model: we behandelen een hoofdstuk, nemen een toets af en gaan door naar het volgende onderwerp, ongeacht of de leerling de stof echt beheerst. Dit zorgt voor kennislacunes die leerlingen hun hele (school)carrière met zich meeslepen.

24/7 beschikbare tutor

Met de komst van generatieve AI staan we op de drempel van een gigantische verandering. AI biedt ons de kans om de leerling weer echt centraal te stellen. De grootste kans ligt bij Mastery Learning (beheersingsleren). In ons huidige systeem is een 5,5 vaak genoeg om door te gaan, maar wat zegt dat cijfer over de werkelijke beheersing? Met een 24 uur per dag beschikbare AI-gedreven tutor, bijvoorbeeld NotebookLM van Google, kan een leerling een onderwerp net zo vaak herhalen als nodig is. De leerling gaat pas door naar het volgende onderdeel als zij/hij de stof nagenoeg volledig begrijpt. Differentiatie en formatief handelen worden daarmee geen vergezichten maar realistische en haalbare didactische principes voor alle docenten.

‘Leerlingen slepen kennislacunes met zich mee’

Dit vraagt om een andere organisatie van onze scholen. Denk aan flexibele roosters en klassen met wisselende samenstellingen, waar leerlingen van verschillende leeftijden op hun eigen niveau aan hetzelfde vak werken. Een snelle leerling kan zo versneld eindexamen doen voor Engels, terwijl er meer tijd overblijft voor wiskunde waar diezelfde leerling meer moeite mee heeft.

AI is meer dan een slimme zoekmachine: het is een hulpmiddel om de lespraktijk te verrijken. Neem het vak geschiedenis. In plaats van alleen te lezen over de Franse Revolutie of feminisme, kunnen leerlingen via een chatbot in gesprek gaan met Napoleon of Wilhelmina Drucker. Waarom herstelde Napoleon de slavernij terwijl hij sprak over gelijkheid? Door kritisch te ‘prompten’ (AI de juiste vragen stellen), leren leerlingen historisch redeneren en bronnen analyseren op een manier die veel dichter bij hun belevingswereld ligt.

Valkuilen

Natuurlijk zijn er valkuilen bij gebruik van AI. Plagiaat door leerlingen is een reëel risico. Dit dwingt ons anders om te gaan met toetsing: minder werkstukken en verslagen voor thuis, en meer groepsdiscussies of praktische opdrachten in de klas. AI-hallucinaties waarbij overtuigend informatie wordt gedeeld die niet klopt of onvolledig is, zorgt er voor dat output van een Large Language Model (LLM) niet blind kan worden vertrouwd. Human-in-the-loop (HITL) is dan ook essentieel, zo vindt ook de EU.

‘Klassen met wisselende samenstellingen’

Bovendien kan technologie de menselijke docent nooit volledig vervangen. Aspecten als empathie, motivatie en het creëren van een veilig pedagogisch klimaat blijven mensenwerk. De uitdaging is om een nieuwe balans te vinden waarin AI ons ondersteunt, maar wij als docenten de regie houden over de relatie met de leerling.

AI-tips voor in de klas

Maak historische personages tastbaar: laat leerlingen een chatbot interviewen die de rol van een historische figuur aanneemt;

Focus op het leerproces in plaats van uitkomst (cijfer): gebruik AI om feedback en ‘feed-forward’ te geven, in plaats van leerlingen alleen af te rekenen op één summatief toetsmoment;

Ontwerp een ‘metrokaart’: deel je leerstof op in kleine leerdoelen (haltes). Leerlingen bepalen zelf hun route en tempo naar de volgende halte of zone (autonomie & motivatie);

Zet in op prompt-skills: leer leerlingen hoe ze effectieve vragen stellen aan AI. Dit stimuleert hun kritisch denkvermogen;

AI als assistent, jij als coach: laat AI routinetaken verzorgen zoals het maken van oefentoetsen, zodat jij je handen vrij hebt voor de sociaal-emotionele begeleiding van je leerlingen.

De route naar dit ‘nieuwe onderwijs’ is nog lang en vraagt om aanpassingen in wetgeving en de training van docenten. Maar als we de kansen van AI omarmen, kunnen we eindelijk onderwijs bieden dat net zo modern is als de wereld waarvoor we onze leerlingen opleiden.

Luka Hodak (34) is docent geschiedenis en levensbeschouwing op het St. Michaël College in Zaandam. Hij houdt zich bezig met onderwijsinnovatie en de implementatie van AI in de lespraktijk.