In zijn klas ziet hij de samenleving in het klein, vertelt Jaser Husseini, docent burgerschap bij de opleiding autotechniek aan ROC Nijmegen: jongeren vanaf 15, 16 jaar met een islamitische, joodse, christelijke achtergrond, gelovig, niet-gelovig. ‘De verschillen tussen hen zijn soms best groot, maar allemaal hebben deze jongeren emoties over wat er in de wereld en om hen heen gebeurt.’ Die buitenwereld komt voor een aanzienlijk deel binnen via een schermpje. ‘Deze jongeren zitten dagelijks uren op hun telefoon. De meest bekeken app is TikTok, met het ene na het andere filmpje dat de algoritmes aan hen voorschotelen, binnen hun interessegebied en opvattingen. Voor hen wordt dat de waarheid. Tijdens mijn lessen probeer ik studenten uit hun bubbel te halen en te laten kennismaken met andere ideeën. Bijvoorbeeld over de regenbooggemeenschap.’
Dat blijft nodig, weet Jaser uit ervaring, ook al is veruit het merendeel van de stagebedrijven open-minded. ‘Ik ging eens op stagebezoek en kreeg daar te horen: “Homoseksualiteit bestaat binnen autotechniek niet, want dat soort jongens past hier niet”. Het is ook voorgekomen dat een student naar een stageplek ging met make-up op en werd geweigerd.’ Het ROC neemt in die gevallen maatregelen en de taak van Jaser als burgerschapsdocent is om in de klas het gesprek aan te gaan: ‘Zorgen dat de studenten elkaar beter leren kennen.’ Zo hoopt Jaser ook bij te dragen aan een inclusieve sector. ‘Onze studenten zijn toekomstige werkgevers.’
Regenboogvlag
Al zolang Paarse Vrijdag bestaat – een initiatief van een scholier, met steun van het COC sinds 2010 uitgerold op scholen in heel Nederland – besteedt Jaser aandacht aan deze speciale dag. Maar op zijn laptop hangt altijd een regenboogvlag, net als bij collega’s. Ook in de praktijkruimte hangt er eentje, 365 dagen per jaar. Jaser: ‘Soms komen studenten naar me toe: “Meneer, wat is dat nou, waarom hebt u die vlag?” Dat is een mooie aanleiding voor een gesprek.’
Voor tips voor zo’n gesprek kun je onder andere terecht bij Stichting School & Veiligheid. Adviseur Melissa Bakker vertelt dat gespreksregels helpen: ‘Spreek met leerlingen af wat je belangrijk vindt, bijvoorbeeld: elkaar respecteren. Maak vervolgens helder wat dat inhoudt, zoals: elkaar laten uitpraten, elkaar niet beledigen, je hand opsteken als je iets wilt zeggen. Vervolgens is het belangrijk dat je als docent de afspraak uitdraagt en hierop handhaaft. Als een leerling toch een grens overschrijdt, benoem dit dan en keer terug naar de afspraak.’
Ook Jaser leerde gaandeweg hoe hij het gesprek kon openen. ‘Niet vanuit boosheid – “Hoe kun je dat nou vinden?” – maar vanuit liefde en acceptatie: mogen zijn wie je bent, verliefd mogen worden op wie je wilt. Dan lukt het beter om zo’n gesprek te voeren.’
Vooral sterk uiteenlopende meningen en hoogoplopende emoties zijn voor docenten soms lastig te hanteren, weet Melissa. ‘Daarbij komt: je hebt zelf ook nog je eigen mening en ervaringen. En als je als docent zelf tot de LHBTI+-gemeenschap behoort, kan een verhitte discussie in de klas ook voor jou persoonlijk best spannend worden.’ Melissa adviseert om als een ‘burgemeester’ van alle leerlingen op te treden. ‘Je hoeft je eigen mening niet meteen te laten doorschemeren. Leerlingen willen natuurlijk wel graag weten waar jij staat, maar benoem eerst de meningen in de maatschappij over het onderwerp. Daarna kun je best zeggen bij welke opvatting jij je thuis voelt.’
Mening onderbouwen
Dat studenten van Jaser weten dat hij zelf een islamitische achtergrond heeft, ervaart hij persoonlijk als een kans. ‘Studenten zeggen weleens tegen me: “U bent zelf ook moslim, hoe kunt u dit nou goedkeuren, leg dat eens uit?” Dat opent wederom een gesprek. Voor deze jongeren is het soms de eerste keer dat ze een ander argument horen dan ze gewend zijn. Ze weten welke mening van hen verwacht wordt, vanuit hun culturele of religieuze achtergrond, maar ze hebben nog nooit nagedacht over wat ze er nou zelf van vinden.’ Jaser vraagt ze hun mening te beargumenteren en te onderbouwen. ‘En dan blijkt, verrassend genoeg, dat hun mening niet zo heel anders is dan de mijne. Dan blijken ze best open te staan en ook te vinden dat je mag houden van wie je wilt.’ Hij pakt soms de Koran erbij. ‘Daarin staan een paar zinnen over homoseksualiteit, terwijl het pagina’s lang gaat over acceptatie en respect. Zo laat ik studenten zien dat het er maar net van afhangt welk vers je benadrukt.’
Ook een gesprek in de les over hun persoonlijke worstelingen – een moeizame relatie met ouders, puberteitsissues, de zoektocht naar identiteit – kan studenten nader tot elkaar brengen, merkt Jaser. ‘Als ze vertellen hoe moeilijk ze het ergens mee hebben gehad of waar ze verdrietig over zijn, dan ontstaat er begrip voor elkaar. Waar wij als docenten voor staan, is: twijfelen mag en hoort erbij.’ Maar wat niet oké is, zoals anderen in de weg staan of respectloos behandelen, benoemt hij evengoed.
Jaser en collega’s richtten twee jaar geleden een Gender and Sexuality Alliance (GSA) op (zie foto met docenten en leerlingen), met momenteel zo’n 25 studenten uit allerlei opleidingen van ROC Nijmegen. ‘Daar begeleiden we regenboogjongeren en kunnen zij in een veilige omgeving vrienden maken. We doen activiteiten: bowlen, een pizza-avond. Ook bedenken we samen hoe we regenboogjongeren op school nog beter kunnen bereiken, hoe we aandacht kunnen besteden aan het thema.’
‘Geef lesje, al is het maar 30 minuten’
‘Ik identificeer mijzelf als vrouw en als biseksueel. Ik ben al een jaar of drie uit de kast. Tegenover mijn ouders vond ik dat wel moeilijk, maar bij mijn vrienden helemaal niet. Velen van hen zijn ook homo of lesbisch. Ik wist dat ik van hen support kon krijgen,’ zegt Lindsay van den Berg (16), mbo-student (opleiding Ontdek het mbo, Sport College/ROC Midden-Nederland).
‘In mijn huidige opleiding ben ik erachter gekomen dat sommigen niks met dit onderwerp te maken willen hebben. Als in een les seksualiteit of gender voorkomt, zie je sommige jongens vies kijken of naar elkaar fluisteren. Maar ik heb ook veel vrienden in de klas, met wie ik al heel close ben en die het niet erg of gek vinden. Op Paarse Vrijdag ben ik van plan om bij mijn oude middelbare school langs te gaan, om te kijken hoe ze het daar nu vieren. Daar zat ik bij een fijne GSA-groep. Van leeftijdgenoten weet ik dat niet iedereen dit onderwerp krijgt bij burgerschap. Ik zou scholen aanraden om er toch een lesje aan te besteden, al is het maar 30 minuten. Het is zo belangrijk om hierover te kunnen praten.’
Gezamenlijke zorg
Veiligheid voor regenboogjongeren blijft een aandachtspunt. ‘Uit onderzoek en uit de praktijk weten we dat zij gemiddeld minder veilig zijn,’ zegt Melissa. ‘Ze worden twee keer zo vaak gepest en hebben twee keer zo vaak te maken met discriminatie, soms zelfs met geweld. Er zijn signalen dat de maatschappelijke druk wereldwijd op LHBTI+- en transgenderpersonen hard binnenkomt bij deze jongeren. Dat zet hun welzijn onder druk: ze voelen zich wat vaker onzeker, angstig, en kunnen depressieve gedachten hebben.’
Ook binnen het schoolteam kan het onderwerp spanningen geven. Jaser maakte mee dat een collega de regenboogvlag uit de praktijkruimte verwijderde.
‘De collega bleek te vrezen dat deze jongeren te maken zouden krijgen met pestgedrag, zoals diegene zelf ooit had ervaren. Uiteindelijk konden we een gesprek aangaan vanuit onze gezamenlijke zorg: wat kunnen we doen zodat studenten een fijne schooltijd hebben?’
Formuleer binnen de schoolvisie over diversiteit en inclusie ook specifieke punten over gender- en seksuele diversiteit, adviseert Melissa. ‘Bespreek met elkaar: wat willen we onze leerlingen hierin meegeven, wat vraagt dat van onszelf? Dan kun je onderaan de streep zeggen: we kennen onze onderlinge verschillen hierin, maar we committeren ons aan onze visie. Communiceer deze ook naar ouders, bijvoorbeeld op voorlichtingsdagen. Leg uit dat je bijvoorbeeld meedoet aan Paarse Vrijdag en om welke redenen, zodat ouders weten waar de school voor staat. Ga het onderwerp in ieder geval aan, hoe uitdagend het ook lijkt.’
Lesmateriaal en tips
- Het COC biedt educatiepakketten over diversiteit en inclusie, en inspiratie voor Paarse Vrijdag:;
- Stichting School & Veiligheid heeft een kennisbank met handreikingen, gesprekstools en tips over gender- en seksuele diversiteit;
- Ook op de Gendi-website – over veilig ruimte geven aan gender- en seksuele diversiteit op school – vind je materialen.