Het tijdloze belang van beeldgeletterdheid. Het Onderwijsmuseum presenteert: ‘Nazipropaganda voor de jeugd, 1933-1945’

Op 10 juli 2020 opende het Nationaal Onderwijsmuseum in Dordrecht de tentoonstelling ‘Nazipropaganda voor de jeugd, 1933-1945’. Een tentoonstelling die het verhaal vertelt van de manipulatie van de Duitse jeugd. Een historische tentoonstelling met een actuele echo. De les die we uit dit controversiële verleden kunnen trekken? Dat beeldgeletterdheid een ongekend belangrijke vaardigheid is.

De Nederlandse samenleving is een supermarkt van ideeën. Wij - de inwoners - haar consumenten. We hebben de vrijheid om zelf de ideeën te kiezen die we ondersteunen, die we aanhangen. Aan deze dynamiek heeft onze leefomgeving zich aangepast. De buitenwereld is een uithangbord geworden. Reclames op billboards en bussen, ideologische stickers op lantaarnpalen en prullenbakken. Binnenshuis is het enkel wachten tot we een digitaal apparaat opstarten of de televisie aanzetten. Continu worden we blootgesteld aan ideeën, doorgaans aan ons gepresenteerd met beeld.

De digitale samenleving
Noodgedwongen zaten we tijdens de coronacrisis binnen. Onze leefomgeving werd digitaal. Algoritmen volgden onze virtuele bewegingen, advertenties werden op ons toegespitst en gelijkgestemden vormden nieuwe gemeenschappen. Onze hypercommunicatieve samenleving stelt ons in staat razendsnel afbeeldingen met elkaar te delen: foto’s, photoshops en memes. Meer dan eens onschuldig, maar vaak genoeg kwetsend, beschuldigend of onrust en haat zaaiend.

Het is van ongekend belang om kritisch te zijn op al het visuele wat voorbijkomt. Het ontwikkelen van mediawijze vaardigheden als beeldgeletterdheid zijn belangrijke onderdelen binnen het kader burgerschap. Niet zomaar aannemen wat er op Facebook wordt geplaatst, maar de uitspattingen in een bredere context kunnen stellen, systematisch kunnen analyseren. 

Bij elke afbeelding kunnen we vier vragen stellen die ons helpen onze beeldgeletterdheid te ontwikkelen. 

  • Wat zie je? 
  • Wat betekent het? 
  • Welk verhaal vertelt het? 
  • Waar probeert het je van te overtuigen?

De coronacrisis liet ons zien wat er gebeurt als we besluiten niet meer kritisch te zijn op datgene wat we lezen, wat we horen en wat we zien. Het leidde tot het in brand zetten van telefoonmasten, vaccinatieangst en antisemitisme. 

Holocough
Het verleden leert ons het belang van beeldgeletterdheid. Soms blijkt namelijk dan - betreurenswaardig genoeg - dat eeuwenoude leugens en mythes nog steeds standhouden en via het internet opnieuw leven in worden geblazen. Neem dit recente voorbeeld.