van12tot18 agendavan12tot18 webshop
van12tot18 proefabonnementvan12tot18 estafette


btn lezen

digitale-dansEen digitale dans tussen theorie en praktijk

ICT in de lerarenopleiding

De recente LAKS monitor ‘Help! Mijn docent is digitbeet’ werd ingevuld door ruim 88.000 scholieren en liet zien dat een op de vijf middelbare scholieren niet tevreden is over hoe de docenten met ict omgaan. In dit artikel proberen we aan te geven waar de moeilijkheden liggen met betrekking tot ict in het onderwijs, hoe een lerarenopleiding kan werken aan de ict-bekwaamheid van docenten en welke verschillen er zijn tussen opleiding en praktijk. Daarnaast blikken we vooruit op de te verwachten ontwikkelingen op gebied van ict en de lerarenopleiding.

Wat vraagt ict van een docent?
Het is van belang dat docenten kunnen omgaan met ict en ‘knoppenkennis’ bezitten. Maar met knoppenkennis alleen ben je er niet. ICT goed inzetten in het onderwijs vraagt vooral om Technological Pedagogical Content Knowledge (TPACK, Koehler & Mishra, 2008). In een les moet een docent zorgen voor de juiste combinatie van inhoud (content), didactiek, (pedagogy) en technologie (technology). Dit vraagt van docenten om na te denken over wat ze willen bereiken bij leerlingen en hoe en waarmee ze dat het beste kunnen doen. Bewuste keuzes maken voor inhoud, didactiek en medium. Dat dit niet makkelijk is voor docenten blijkt uit meerdere onderzoeken. Zo concluderen Voogt et al. (2013) dat de didactische ict-bekwaamheid van docenten te wensen over laat: de meeste docenten zijn in staat om aan te geven waarom de inzet van ict past bij vakinhoud en/of didactiek, maar deze redenering blijkt slechts in de helft van de gevallen ook zichtbaar te zijn in de praktijk. De inzet van ict is in de praktijk niet altijd de meest verstandige. Ondoordachte inzet van ict, ict die de didactiek niet versterkt, kan zorgen voor verslechterde resultaten. Een docent moet leren hoe hij ict in zijn onderwijs in moet zetten, op basis van onderzoek en goed geëvalueerde eigen ervaringen. Een belangrijke rol is hierbij weggelegd voor de lerarenopleidingen. Lunenberg et al. (2007) geven aan dat de lerarenopleider als rolmodel een beïnvloedende factor is in de ontwikkeling van overtuigingen van de student over leren en lesgeven en in de wijze waarop de student zijn eigen praktijk vormgeeft. De hoeveelheid en kwaliteit van ervaringen met de didactische inzet van ict op de lerarenopleiding zijn mede bepalend voor de wijze waarop de beginnende leraar ict inzet zijn eigen lespraktijk (Drent & Meelissen, 2008).

ICT in de lerarenopleiding
Als de lerarenopleiding docenten moet voorbereiden op en het bekwamen in lesgeven met technologie is het dus van belang dat de lerarenopleiding zelf ook gebruik maakt van ict in het onderwijs. Daarnaast is het inzicht geven in de relatie tussen inhoud, didactiek en technologie van belang. Vooral die eerste twee spelen een grote rol op de lerarenopleiding, maar de derde – technologie – komt nog veelal in keuzevakken terecht of is afhankelijk is van een aantal pionierende opleiders. Gelukkig komt hier in snel tempo verandering in: zo zijn een aantal opleidingen samen een voorlopersgroep gestart waarin ervaringen worden gedeeld, is er een themagroep ict in de lerarenopleiding binnen de VELON (vereniging voor lerarenopleiders Nederland) en hebben veel opleidingen van ict een speerpunt gemaakt.

Opleiding versus praktijk
Wat het voor opleidingen lastig maakt is de discrepantie tussen opleiding en praktijk. Het komt voor dat studenten op hun stageschool een iPad in handen gedrukt krijgen ‘want zo doen wij dat op school’. Of dat van hen moeiteloos gebruik van het digibord wordt verwacht. Scholen vergeten soms dat een docent in opleiding (lio) in eerste instantie vooral bezig is met zichzelf en afhankelijk is van externe bronnen voor hulp. Pas later krijgt de lio meer aandacht voor de groep en pas weer later is hij zich bewust van zijn eigen interactie met de groep. En ja, dan komt er langzamerhand ruimte voor aandacht voor digitale didactiek. Niet alle scholen hebben oog voor dit ontwikkelproces. Andersom, een opleiding die veel werkt maakt van ict hoort wel eens geluiden van ‘digiwijze’ studenten als ‘Daar is mijn school echt nog niet mee bezig’. Lerarenopleidingen leiden dan wel de docent van de toekomst op, maar die docent loopt wel vandáag stage. De grootste taak van de lerarenopleiding op dit gebied is vooral de studenten te begeleiden bij het ontdekken van ict in het onderwijs op basis van wat henzelf beweegt: het zien van (on)mogelijkheden, herkennen van eigen interne barrières en het komen tot een visie op onderwijs en de rol van ict daarin.

Verwachtingen voor de toekomst
Een belangrijke vraag als we willen komen tot een visie op onderwijs en de rol van ict daarin is: wat willen we bereiken? Tegelijkertijd met het stellen van deze vraag moeten we ons realiseren dat de huidige generatie leerlingen en studenten ons ver vooruit is als het gaat om ict. Voor toekomstige generaties zal dat nog meer gelden, want die zijn geboren en getogen in een ict omgeving. Dat maakt dat het zo lastig is voor ons als ‘oudere garde’ om te komen tot een visie op onderwijs en de rol van ict daarin. Voeg daarbij het gegeven dat ontwikkelingen zo snel gaan dat zelfs bedrijven als Microsoft, Cisco en Apple aangeven niet te kunnen voorspellen hoe de techniek en het gebruik daarvan er over 6 tot 9 maanden uitziet en de verwarring is compleet. Wellicht moeten we voorlopig genoegen nemen met een bescheiden antwoord op de hierboven gestelde vraag en ernaar streven het beste van twee werelden (analoog en digitaal) te combineren. Dat wil zeggen dat we in ieder geval digilogs worden en proberen om het juiste instrument te kiezen voor het werk op het juiste moment. Daarnaast is het belangrijk dat we ons realiseren dat de huidige en aankomende generaties van jongs af aan samenwerken; ze zijn altijd in beweging en opgegroeid in sociale netwerken. Scholen moeten daarop inspelen door gericht te zijn op zowel individueel als samenwerkend leren. Scholen moeten ook gaan nadenken over de vraag hoeveel grip ze willen/kunnen houden op de ontwikkeling van leerlingen. Want een ding is zeker: digitalisering verstoort de klassieke manier van onderwijs geven. De uitdaging waar we gezamenlijk voor staan is om een creatieve en innovatieve leeromgeving te creëren, dat wil zeggen een omgeving waarin leerlingen en studenten zonder grenzen kunnen leren. De verwachtingen voor de toekomst zijn dat net op tijd toegang tot kennis belangrijk wordt (altijd, overal en met elk device) en de mogelijkheid om 24 uur per dag te kunnen studeren en feedback te geven en te krijgen (flexibiliteit, interactie en verbinding).

Amber Walraven is universitair docent aan de Radboud Docenten Academie. Monique Scheepers is algemeen directeur van de Radboud Docenten Academie.

Referenties
• Drent, M., & Meelissen, M. (2008). Which factors obstruct or stimulate teacher educators to use ICT innovatively? Computers & Education, 51(1), 187–199. doi:10.1016/j.compedu.2007.05.001 • Koehler, M.J., & Mishra, P. (2008). Introducing tpck. AACTE Committee on Innovation and Technology (Ed.), The handbook of technological pedagogical content knowledge (tpck) for educators (pp. 3-29). Mahwah, NJ: Lawrence Erlbaum Associates. Koehler • Lunenberg, M., Korthagen, F., & Swennen, A. (2007). The teacher educator as a role model. Teaching and Teacher Education, 23(5), 586–601. doi:10.1016/j.tate.2006.11.001 • Voogt, J., van Braak, J., Heitink, M., Verplanken, L., Fisser, P., & Walraven, A. (2013). Didactische ICT-bekwaamheid van docenten. • Retrieved from: http://www.kennisnet.nl/onderzoek/alleonderzoeken/ didactische-ict-bekwaamheid-van-docenten/.

pdfDownload hier het artikel.

Abonneren >>
Inschrijven nieuwsbrief >>
Kennispartners >>