van12tot18 agendavan12tot18 webshop
van12tot18 proefabonnementvan12tot18 estafette


btn blog

frank-weijers-2016Revolte

Waarom laten hoog opgeleide professionals het toe dat hun collega’s op zogeheten leidinggevende posities macht over hen uitoefenen?

Hoe komt het dat ze het normaal lijken te vinden dat deze collega’s voorschrijven hoe ze hun werk moeten doen?

De innovatieve elite van onderwijsgevend en -organiserend Nederland twittert al een paar jaar over systemen die maar beter kunnen ‘flippen’. In de praktijk komt daar maar weinig van terecht. Bijna alle scholen zijn nog steeds georganiseerd alsof het 19e eeuwse industriële ondernemingen zijn: met bazen, onderbazen, staffunctionarissen en leraren, de hoog opgeleide professionals over wie nog steeds hardnekkig en enigszins badinerend wordt gesproken als ‘de werkvloer’.

Recentelijk is het boek Reinventing Organizations van Frederic Laloux verschenen. Hij beschrijft een aantal praktijken die overtuigend laten zien dat het echt heel anders - en vooral: heel veel beter! - kan. Hij bouwt het aardig op: ‘Empowerment betekent dat iemand aan de top wijs en/of edelmoedig genoeg moet zijn om iets van zijn macht af te staan’. Ik voel de irritatie en boosheid onweerstaanbaar opkomen. Dat is nu precies wat er mis is! Als het daarvan af moet hangen gaat het natuurlijk nooit iets worden.

Gelukkig schrijft Laloux verder: ‘Wat als we organisatiestructuren kunnen maken die geen empowerment nodig hebben omdat iedereen door de opzet ervan al macht heeft en niemand machteloos is? Waar niemand macht uitoefent over anderen en waar paradoxaal genoeg de organisatie als geheel machtiger wordt?’

Thuiszorgorganisatie Buurtzorg is er een prachtig voorbeeld van. In zelfsturende teams met elk tien tot twaalf mensen voeren de professionals zelf de regie over hun werk, zonder managers. De resultaten zijn verbluffend: er is weer echt aandacht voor de patiënten, de wijkverpleegkundigen hebben weer plezier in hun werk. Buurtzorg is ontstaan als reactie op een sterk gebureaucratiseerde, hiërarchisch georganiseerde wijkverplegingszorg, waarin de wijkverpleegkundigen zich opgejaagd en overbelast voelden en de patiënten steeds ongelukkiger werden. De parallel met wat op veel scholen gebeurt dringt zich op: docenten voelen zich beperkt in hun regelruimte en hebben daardoor te weinig plezier in hun werk, terwijl leerlingen nog steeds, zoals Laloux dat zo mooi weet te formuleren, ‘jaar na jaar verwerkt worden in groepen van 25 per klas’.

Omdat ze zelf het allerbeste weten hoe ze hun werk goed en met veel plezier samen kunnen doen, krijgen we het best denkbare onderwijs als docenten over hun professionele ruimte beschikken én deze goed en voluit weten te benutten. Dat begint met veel minder management en kleine teams die echt zelfsturend zijn. Wat ze daarbij aan ondersteuning nodig hebben, dat huren ze naar eigen inzicht in. Voor een acceptabele prijs. Hoe minder managers, des te meer financiële middelen er direct ten goede komen aan het onderwijs.

Aangezien de geschiedenis ons heeft geleerd dat er slechts weinig machthebbers zijn die vrijwillig hun positie en privileges afstaan ten behoeve van een veel groter belang, kunnen we daar beter niet op wachten. Om over je ruimte als professional te kunnen beschikken moet je die krijgen of nemen. Als dat eerste niet of onvoldoende gebeurt zijn docenten dus nog niet machteloos. Maar het vraagt wel wat moed, zo’n revolte.
Frank Weijers is adviseur, coach, proceskundige en schrijver.

Abonneren >>
Inschrijven nieuwsbrief >>
Kennispartners >>